کشف کوچک ترین سنگ نگاره ساسانی با نقش پرنده در مرودشت

به گزارش خبرگزاری مهر، ابوالحسن اتابکی، از کشف کوچک ترین سنگ نگاره ساسانی با نقش پرنده در شهرستان مرودشت استان فارس خبر داد و گفت: این اثر مینیاتوری با تکنیک «هنر سوزنی» بر سینه صخره های این منطقه حک شده است.

وی ادامه داد: این سنگ نگاره تنها سه در دو سانتی متر ابعاد دارد و از این منظر یکی از یافته های کم نظیر در میان آثار تصویری دوره ساسانی به شمار می رود.

این باستان شناس افزود: اهمیت این یافته تنها به ابعاد کوچک آن محدود نمی شود، بلکه این نقش سوزنی در کنار یک سنگ نوشته پهلوی متعلق به اواخر دوره ساسانی قرار گرفته و به گفته اتابکی، میان مضمون این تصویر و مفاهیم مطرح شده در سنگ نوشته، به ویژه مفهوم «رستگاری روان»، ارتباط معنایی وجود دارد.

پرنده؛ نماد پیوند زمین و آسمان

اتابکی با تأکید بر تداوم سنت تصویری پرندگان در هنر ایران گفت: پرندگان در فرهنگ و هنر ایران باستان مفاهیمی همچون فرخندگی، پیام آوری و اوج گیری روان را در خود داشته اند و می توانستند نمادی از پیوند جهان مادی با جهان مینوی باشند.

این باستان شناس با اشاره به تداوم این سنت تصویری پس از سقوط ساسانیان افزود: این سنت از میان نرفت، بلکه با تغییراتی در دوره اسلامی ادامه پیدا کرد و در نگارگری ایرانی به اوج شکوفایی رسید.

وی ادامه داد: در بسیاری از نگاره های مکاتب مختلف، به ویژه در دوره های ایلخانی، تیموری و صفوی، پرندگان نشسته بر شاخه به یکی از عناصر مهم فضای هنری تبدیل شدند و در شکل گیری فضای شاعرانه و معنوی آثار نقش داشتند.

اتابکی با بیان اینکه ریشه های این شیوه را می توان در سنت هنری ساسانی جست وجو کرد، گفت: در هنر ساسانی، جانوران و گیاهان در قالب نظمی هندسی و نمادین در کنار یکدیگر قرار می گرفتند و بسیاری از الگوهای بصری که بعدها در نگارگری ایرانی به شکل درختان گل دار، شاخه های پیچان و پرندگان آرام نشسته بر آنها دیده شد، استمرار و تحول یافته همین سنت هنری است.

وی افزود: پرنده به دلیل توانایی پرواز و حرکت میان زمین و آسمان، نمادی مناسب برای پیوند میان جهان مادی و مینوی به شمار می رود و قرار گرفتن آن بر شاخه درخت نیز این معنا را تقویت می کند.

این باستان شناس با اشاره به جایگاه درخت در سنت های ایرانی ادامه داد: درخت یا شاخه اغلب نماد حیات، رویش و استمرار زندگی و در عین حال تداعی گر درخت کیهانی یا درخت زندگی است که در متون دینی ایران باستان جایگاهی ویژه دارد.

اتابکی تصریح کرد: در چنین ترکیبی، درخت نماینده حیات زمینی و استمرار نسل هاست و پرنده با ماهیت آسمانی خود به قلمرو مینوی اشاره می کند؛ بنابراین تصویر پرنده بر شاخه را می توان نمادی از ارتباط میان دو سطح هستی، یعنی جهان مادی و مینوی، دانست؛ ارتباطی که از بنیادهای تفکر دینی در ایران باستان و به ویژه عصر ساسانی بوده است.

وی تصریح کرد: کشف این سنگ نگاره کوچک در مرودشت، از منظر مطالعات هنر ساسانی و بررسی ریشه های برخی عناصر تصویری در هنر و نگارگری ایرانی، می تواند اهمیت ویژه ای داشته باشد.